“Voor zo’n ernstige ziekte hoort er een behandeling te zijn”

Alcoholische hepatitis is een leverziekte die steeds vaker jonge levens eist, maar waarvoor geen behandeling bestaat. MDL-arts in opleiding Stijn Meijnikman is op het spoor van een medicijn. Dankzij het onderzoeksgeld van MDL Fonds. “Er wordt gezegd dat men deze ziekte aan zichzelf te danken heeft. Ik vind dat niet helemaal eerlijk.” 

Stigma 

Alcoholische hepatitis (AH) is een zeer ernstige ontsteking van de lever. Mensen die deze ziekte krijgen, hebben een grote kans om eraan te sterven: maar liefst 50 procent van de mensen overlijdt binnen een jaar. Ondanks deze ernst is er tot nu toe nog geen behandeling. Meijnikman: “Dat komt waarschijnlijk door het stigma, het oordeel, rondom deze ziekte. ‘Dan had je maar niet zoveel moeten drinken’, wordt er gezegd. Ik vind dat niet helemaal eerlijk. Alcohol is verslavend, en ook voor mensen met een verslaving is zorg nodig. Mensen met longkanker door roken krijgen immers ook een behandeling. Bovendien gaat het hier om een groeiende groep patiënten, die vaak nog heel jong zijn, zo tussen de 30 en 50 jaar oud. Die wil je kunnen behandelen.”

Ingeving op de fiets 

Meijnikman deed de afgelopen jaren onderzoek naar AH in San Diego (Verenigde Staten). “Om bij mijn werkplek te komen, fietste ik elke dag 8 kilometer bergopwaarts”, vertelt hij. “Tijdens een van die pitige fietstochtjes kreeg ik plotseling een ingeving over mijn onderzoek. En dat idee bleek te kloppen”.  

Wat die ingeving was? Meijnikman vermoedde dat er een relatie zou kunnen bestaan tussen AH en verouderde cellen, zogenaamde senescence cellen. Deze cellen ontstaan wanneer een cel beschadigd raakt en stopt met delen, maar niet sterft. Dit kan gebeuren door alcohol gebruik maar ook door bijvoorbeeld ouderdom, stress of schade aan het DNA.  

Hij vertelt: “Dit zijn lichaamscellen die als het ware gepensioneerd zijn en niet meer werken zoals vroeger.  Deze cellen zijn zeer actief in ons lichaam, maar dan op een schadelijke manier. Zo maken ze bijvoorbeeld stoffen aan die ontstekingen kunnen veroorzaken. Het lastige is dat ons immuunsysteem ze niet kan uitschakelen.”  

Op weg naar een medicijn 

Die relatie bleek er te zijn: in de ontlasting van mensen met AH bleken deze senescence cellen voor te komen. Meijnikman zegt: “Er bleek ook een relatie tussen het voorkomen van deze cellen en de kans op overlijden. Hoe meer senescence cellen, hoe groter de kans op sterfte. Daarmee hadden we dus een belangrijke biomarker, een voorspeller, voor deze ziekte gevonden.” 

En dat was nog niet alles. Door het bestuderen van dit mechanisme ontstond er een weg naar een potentieel medicijn. Meijnikman: “Wereldwijd zijn onderzoekers gefascineerd door senescence cellen, omdat ze met veel ziektes samenhangen. Inmiddels zijn de eerste medicijnen ontwikkeld die deze cellen kunnen uitschakelen. Mijn team onderzoekt nu of deze medicijnen ook kunnen werken voor mensen met AH bij wie veel van deze senescence cellen voorkomen.” 

Bergopwaarts 

Sinds die ingeving tijdens de fietstocht op de berg, is het met zijn onderzoek ook alleen maar bergopwaarts gegaan. Meijnikman zegt enthousiast: “Het gaat nu allemaal ineens zo snel! Na onderzoek in het lab en onderzoek bij proefdieren kunnen we nu al doorgaan met onderzoek waarbij het medicijn op patiënten kan worden getest. Toen ik de toekenning en het onderzoeksgeld kreeg van MDL Fonds, hoopte ik stiekem wel dat we zover zouden komen. Maar dat het zo snel zou gaan, had ik niet verwacht.”  

Als alles goed gaat, wordt vanaf mei 2025 deze experimentele behandeling voor het eerst toegepast op 10 patiënten. “Ik vind het heel erg spannend”, zegt Meijnikman. “En ik ben heel blij dat we deze stap kunnen zetten. Voor zo’n ernstige ziekte hoort er een behandeling te zijn. Ik hoop dat straks veel meer mensen deze ziekte kunnen overleven. En als dat lukt, dan kan ik dat rechtstreeks op het conto schrijven van MDL Fonds. Dankzij hun bijdrage is dit onderzoek mogelijk gemaakt.” 

Alcohol is nóóit gezond 

Alcoholische hepatitis ontstaat door overmatig veel drinken. “Grofweg kun je zeggen dat dit kan ontstaan vanaf 5 tot 6 glazen alcohol per dag.” zegt Meijnikman. Alcohol is verslavend, en we leven in een maatschappij waarin alcohol vanzelfsprekend is. Soms wordt drinken zelfs nog als gezond gezien. “Maar er is helemaal niks gezonds aan”, zegt Meijnikman resoluut. “Het verhoogt niet alleen de kans op leveraandoeningen, maar ook op zeven soorten kanker. Zelf ben ik al twee jaar compleet gestopt met drinken. Ik dronk voor het laatst op het feest van mijn promotie. Je moet als arts het goede voorbeeld geven en ik weet als geen ander hoe ongezond alcohol is. Het niet drinken bevalt me prima.” 

Levens redden, dankzij je gift 

Het onderzoek van Meijnikman is in een spannende fase: kan hij straks mensen met alcoholische hepatitis redden van de dood? Help mee! Drink deze week geen alcohol en doneer het bedrag van je biertje, glas wijn of fles aan dit belangrijke onderzoek.