Microbioom onderzoek in patiënten met acute alvleesklierontsteking voor het verbeteren van de behandeling

Acute alvleesklierontsteking (pancreatitis) is een veel voorkomende ontsteking van de alvleesklier, gekenmerkt door acute, hevige buikpijn. Per jaar krijgen in Nederland ongeveer 3000 patiënten deze aandoening. Het wordt meestal veroorzaakt door een galsteen of chronisch alcoholmisbruik. De ziekte verloopt meestal mild, maar in ongeveer 20% van de patiënten ontstaan er ernstige complicaties. Bloedvergiftiging en secundaire infectie zijn ernstige complicaties van pancreasnecrose (afstervend alvleesklierweefsel) met een grote kans op overlijden. Ongeveer 30% van de patiënten met pancreasnecrose krijgt een ernstige infectie.  

Risicofactoren voor deze complicaties zijn grotendeels onbekend. Er is een grote behoefte aan nieuwe, betere methoden om ernstige complicaties vroegtijdig te voorspellen. Er wordt gedacht dat de samenstelling en de functie van het microbioom, de verzameling aan bacteriën en ander micro-organismen, in de darm een grote rol speelt. Het is bekend dat bacteriën die infecties in pancreasnecrose veroorzaken voornamelijk afkomstig zijn uit het spijsverteringstelsel. De onderzoekers denken dat het microbioom beschadigd is in ernstig zieke patiënten, waardoor opportunistische (“slechte”) bacteriën uit de darm treden en infecties veroorzaken. Een van de taken van commensale (“gezonde”) bacteriën is het produceren van voedingstoffen en (metabolieten) voor de darm. Een afname van deze bacteriën en de geproduceerde metabolieten is mogelijk geassocieerd met ernstige infecties tijdens acute pancreatitis. Door zowel de bacterie samenstelling áls de concentratie metabolieten in ontlasting van patiënten te meten, kunnen ze wellicht beter voorspellen welke patiënten een hoge kans hebben op ernstige infectieuze complicaties. Het vervolgens herstellen van de balans in de darm is een veelbelovende strategie voor de toekomst. 

Het doel van dit project is het gebruiken van speeksel en ontlasting om beter en sneller te voorspellen welke patiënten met acute pancreatitis een ernstig beloop krijgen. Het tweede doel is het herkennen van patiënten met pancreasnecrose die een hoge kans op ernstige bacteriële infecties en orgaanfalen hebben. Deze patiënten hebben mogelijk baat bij behandelingen die het microbioom herstellen zoals fecale transplantatie (ook wel FMT of “poep-transplantatie” genoemd). 

De onderzoekers gaan de ontlasting, speeksel en bloed van patiënten met acute pancreatitis uit meerdere landen onderzoeken. Ongeveer 250 patiënten die zijn opgenomen één van de Nederlandse samenwerkende ziekenhuizen van de Pancreatitis Werkgroep Nederland (PWN) of de Universiteit van Chicago kunnen deelnemen. Met een nieuwe genetische techniek, 16S rRNA sequencing, kan de samenstelling van het microbioom in ontlasting en speeksel nauwkeurig in kaart worden gebracht. Deze data wordt gebruikt om microbiota profielen te ontdekken die ernstige acute pancreatitis kunnen voorspellen. Daarnaast wordt met massa spectrometrie het metabolieten profiel in de ontlasting gemeten. Ook zal bij een groep patiënten waarvan voorspeld wordt dat ze een grote kans hebben op een ernstig beloop op meerdere momenten monsters worden afgenomen. Door deze samples te onderzoeken kan het microbioom in de tijd worden vervolgd en profielen worden ontdekt die een hoge kans geven op ernstige infecties. 

De onderzoekers verwachten dat deze onderzoeken een verschuiving laten zien van normale naar “verstoorde” microbioom in patiënten die een ernstig beloop krijgen. Ze verwachten dat ze zo beter kunnen voorspellen welke patiënten ernstig ziek worden en baat kunnen hebben van gepersonaliseerde behandelingen zoals fecale transplantaties. 

Meestal zoeken de onderzoekers zelf naar deelnemers. Veel van de onderzoeken in onze database lopen al even, of zijn afgelopen. De onderzoekers hebben dan al genoeg patiënten gevonden voor het onderzoek. Je kan je dan niet meer aanmelden. Is het onderzoek net begonnen en zou je mee willen doen? Dan is ons advies: hou de website van het ziekenhuis of de instelling in de gaten. Of neem contact op met de contactpersoon van het onderzoek. Die gegevens staan vaak op de site van de onderzoeksinstelling.

Wij kunnen je helaas niet in contact brengen met de onderzoekers. Behalve als de onderzoekers dit duidelijk willen. Als dat zo is, dan staat het vermeld in de tekst hierboven.

Wetenschappelijk onderzoek is ingewikkeld en duurt vaak meerdere jaren. Onderzoekers moeten heel precies werken. Alleen dan kunnen ze conclusies trekken. Er bestaan veel verschillende soorten onderzoek. Die hebben allemaal voor- en nadelen. Het ene onderzoek heeft op korte termijn effect voor de patiënt. Het andere onderzoek leert ons vooral meer over hoe het lichaam werkt. Uiteindelijk helpt ieder onderzoek mee om een bepaald onderwerp beter te begrijpen. We hebben veel onderzoeken nodig om te kunnen zeggen dat iets betrouwbaar is. Pas als iets in meerdere onderzoeken wordt gevonden, is het wetenschappelijk bewezen. Daarom duurt het vaak ook lang voordat een nieuwe behandeling of bepaalde medicatie in behandelingen gebuikt kan worden.

In wetenschappelijk onderzoek zijn vaak proefpersonen nodig. Dit zijn gezonde mensen of patiënten die vrijwillig meewerken aan een onderzoek naar nieuwe behandelingen of medicijnen.

Als je meedoet aan een wetenschappelijk onderzoek, kan het zijn dat je een nieuwe behandeling krijgt. Daardoor kan het zijn dat je klachten minder worden, of dat je (sneller) beter wordt. Voor andere mensen is het ook waardevol als je meedoet, omdat een behandeling eerst getest moet zijn voordat andere mensen die kunnen krijgen. Er kunnen ook nadelen zijn aan meedoen aan wetenschappelijk onderzoek. Het kan zijn dat een nieuwe behandeling niet (goed) werkt, of bijwerkingen geeft. Bovendien kost het tijd en moeite.

De Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) zorgt voor de bescherming van mensen die meedoen aan medisch-wetenschappelijk onderzoek. Op de website van CCMO kun je terecht voor alle belangrijke informatie over meedoen aan onderzoek. Op de website van Rijksoverheid kan je ook meer informatie vinden.

Je kan ook je behandelend arts vragen wat er mogelijk is. Misschien zijn er op dit moment onderzoeken naar jouw aandoening. Je arts kan je meer vertellen over meedoen aan wetenschappelijk onderzoek.