Galstenen

De lever ligt rechtsboven in de buik, tegen het middenrif en onder de ribben. De lever weegt ongeveer anderhalve kilo. Hij is bijna zo groot als een voetbal. De lever is een orgaan met veel verschillende taken, zoals:

• Gal aanmaken
• Vitamines en mineralen opslaan
• Eiwitten, koolhydraten en vetten afbreken
• Giftige stoffen, zoals medicijnen of alcohol, ongevaarlijk maken
• Energie in het lichaam regelen

De lever kan zichzelf goed herstellen. Als een deel van de lever wordt weggehaald, kan het gezonde deel weer aangroeien. Het maakt wel uit welk deel is weggehaald, en hoe groot het is.

De lever kan veel hebben. Daarom krijg je vaak pas laat klachten door een leverziekte. In het begin merk je meestal nog niets. Dit komt doordat het gezonde deel van de lever het werk nog goed kan overnemen.

De galblaas is een klein zakje onder de lever. De galblaas heeft de vorm van een peer. Hier wordt gal tijdelijk opgeslagen. Gal wordt gemaakt door de lever. Via de galwegen komt de galvloeistof in de galblaas terecht. Als je vet eet, trekt de galblaas samen. De gal komt dan in de darmen terecht om vet te verteren.

Een galsteen kan heftige buikpijn geven. Bijvoorbeeld als de galsteen vast komt te zitten tussen de galblaas en hoofdgalweg.

De galblaas probeert soms een galsteen door te duwen. Dit doet de galblaas door hard samen te trekken. Dit kan erge pijn geven rechtsboven in de buik. Die pijn heet galkoliek.

De pijn komt vaak in aanvallen en kan een paar minuten tot een paar uur duren. Tijdens zo’n aanval is stilzitten vaak moeilijk. Veel mensen bewegen of draaien van de pijn, of lopen heen en weer. De pijn kan terugkomen. Je kan er ook misselijk door worden of moeten overgeven.

Gal zorgt voor de bruine kleur van je ontlasting. Als gal niet goed doorstroomt, is je ontlasting niet meer bruin. Het wordt dan het bleek.

Als gal niet het lichaam uit kan via de ontlasting, komen er onderdelen van gal in het bloed. De nieren halen een deel van de gal uit het bloed. Dat komt uiteindelijk in de urine. Hierdoor kan je urine donker worden.

Als een galsteen klem zit, kan er kleurstof uit de gal in het bloed komen. Je oogwit en huid worden dan geel. Geelzucht is geen aandoening, maar een klacht. Geelzucht kan ontstaan bij verschillende aandoeningen aan de lever, galblaas of galwegen.

Als de galsteen voor een langere tijd vastzit, kan je een ontsteking krijgen:

• Ontsteking van de galwegen of galblaas (cholangitis of cholecystitis)
  Als er een galsteen klemzit, kunnen de galwegen of de galblaas ontsteken. Je voelt je dan ziek en krijgt koorts.
• Acute alvleesklierontsteking (pancreatitis)
  Soms raakt ook de alvleesklier ontstoken door galstenen. Je voelt je dan erg ziek. Je hebt koorts en een blijvende pijn hoog in je buik en in je rug.

Meestal kan de diagnose gesteld worden met een echografie. In dit onderzoek kijkt de arts naar de galblaas en galwegen. Daarbij worden geluidsgolven gebruikt.

Met een MRI-scan kan de arts alle soorten galstenen opsporen, in de galblaas en vooral in de galwegen. Een MRI-scan maakt gebruik van een sterk magnetisch veld.

Soms ziet de arts geen galsteen bij het onderzoek. De galsteen kan dan al met de ontlasting uit het lichaam zijn verdwenen. Toch kan de arts vaak nog vaststellen dat je een galsteen hebt gehad. Bijvoorbeeld omdat er andere galstenen in de galblaas zitten, of door galwegen die wijder zijn dan normaal.

Met een operatie kan de galblaas verwijderd worden. Dit heet ook wel een galblaasresectie of cholecystectomie. Meestal gebeurt dit met een kijkoperatie (laparoscopie). Na de operatie is de kans op nieuwe galstenen klein. Dit komt omdat galstenen bijna altijd ontstaan in de galblaas.

Je kan goed leven zonder galblaas. Als de galblaas weg is, maakt de lever nog steeds gal aan. De gal wordt nu alleen niet meer opgeslagen in de galblaas, maar gaat direct naar de darm toe. Dat kan diarreeklachten geven, vooral vlak na de operatie. Soms kunnen de diarreeklachten langer blijven. Je lichaam moet wennen aan de nieuwe situatie. Bij diarree is het belangrijk dat je veel vezels eet en dat je genoeg drinkt. Als de klachten blijven, bespreek het dan met je arts. De arts kan medicijnen voorschrijven. Of vraag een verwijzing naar een diëtist voor voedingsadviezen om de diarree te verminderen.

Galstenen kunnen zich verplaatsen naar de galwegen. Daar kunnen deze stenen verwijderd worden met een ERCP. Via de twaalfvingerige darm (het begin van de dunne darm) kan de arts bij de galwegen komen. Daarna worden de galwegen schoongemaakt, bijvoorbeeld met een ballonnetje. De galsteen komt dan in de darm en gaat met de ontlasting het lichaam uit. De galblaas is de bron van de galstenen, dus moet weggehaald worden om te zorgen dat je geen nieuwe galstenen krijgt. Dat moet binnen 72 uur na de ERCP.

Pijnstillers kunnen helpen bij pijnaanvallen. Soms krijg je medicijnen voor de behandeling van galstenen zelf. Bijvoorbeeld om kleine galstenen te laten oplossen. Deze medicijnen werken helaas vaak niet voldoende. Ook kunnen na deze behandeling weer nieuwe galstenen ontstaan. De behandeling is daardoor minder goed dan een operatie.

Galstenen kunnen verschillende klachten geven. Vaak ontstaat er plotselinge, hevige pijn rechtsboven in de buik (galkoliek). Soms met misselijkheid en overgeven. De pijn komt meestal in aanvallen.

Ook kan de ontlasting lichter van kleur worden en de urine juist donkerder. Als een galsteen vastzit, kan de huid of het oogwit gelig worden (geelzucht). Som kan er een ontsteking ontstaan, dit geeft extra klachten.

Als je geen klachten hebt, is behandeling meestal niet nodig. Ook na één aanval zonder verdere klachten hoef je vaak niets te doen. Bij regelmatige pijnaanvallen of complicaties (problemen) adviseert de arts meestal een behandeling. Vaak wordt de galblaas dan operatief verwijderd. Galstenen kunnen ook met een ERCP verwijderd worden. Soms krijg je medicijnen voor de behandeling, maar werkt meestal minder goed, omdat galstenen terug kunnen komen.

Het is niet precies bekend hoe galstenen ontstaan. Waarschijnlijk speelt stilstaande gal een rol. Als gal achterblijft in de galblaas, kan deze indikken en ‘verstenen’. Je hebt meer kans op galstenen als er veel cholesterol in de gal zit. De kans is ook groter bij vrouwen, bij zwangerschap, bij overgewicht, als galstenen in de familie voorkomen en na snel afvallen.

Vermijd eten met veel verzadigde vetten, zoals vet vlees of volle zuivel. Eet op vaste tijden en kies voor gezonde voeding met vezels zoals groenten, fruit, volkorenproducten en peulvruchten. Dit kan klachten verminderen en helpt om nieuwe galstenen te voorkomen.