Neuro Endocriene Tumoren (NET)

De meeste NET in de dunne darm produceren het hormoon serotonine. Als de tumor is uitgezaaid ontstaat er een verhoging van serotonine in de bloedbaan. Als gevolg hiervan kan men last krijgen van plotselinge roodheid in de nek en het gezicht (opvliegers). Serotonine komt alleen in de bloedbaan wanneer de NET uitzaaiingen geeft in de lever, de eierstokken of bij opgezette klieren achter het buikvlies. Ook worden er hormoonachtige stoffen geproduceerd die waterdunne diarree veroorzaken. Diarree in combinatie met de opvliegers wordt ook wel het carcinoïdsyndroom genoemd.

Andere klachten die kunnen voorkomen zijn: overmatig transpireren, buikkrampen, misselijkheid, benauwdheid en gewichtsverlies. Daarnaast kan een NET in de dunne darm buikpijn veroorzaken doordat de tumor de doorgang in de darm belemmert. De tumor kan soms ook op de bloedvaten van de darm drukken waardoor de doorbloeding van de darm vermindert. De klachten treden in dit geval vrij snel na het eten op.

Door bepaalde voedingsmiddelen, zoals Franse kaas en rode wijn, kunnen de klachten van het carcinoïdsyndroom verergeren. Ook stress of inspanning  kunnen aanvallen uitlokken.

Behalve bovengenoemde klachten kunnen er op den duur ook andere klachten ontstaan. Wanneer er een grote hoeveelheid hormonen in het bloed komt, kan  bindweefselvorming optreden op verschillende plekken in het lichaam. Deze bindweefselvorming kan ook in het hart ontstaan. Hierdoor kan hartschade met tenslotte hartfalen optreden.

Wanneer een NET in de alvleesklier niet-producerend is kunnen klachten ontstaan door de omvang van de tumor. Hierbij kun je denken aan pijn, gewichtsverlies en geelzucht. Wanneer een NET in de alvleesklier wel hormonen produceert, kunnen dit verschillende hormonen zijn.

Er kunnen dan ook verschillende klachten optreden afhankelijk van het type NET en het soort hormoon dat deze produceert:

• Gastrinoom (Zollinger Ellison syndroom)
  Gastrinoom maakt het hormoon gastrine. Gastrine activeert de maag om maagzuur te maken. Er ontstaat dan een overproductie aan maagzuur. Hierdoor kunnen ernstige zweren ontstaan in de slokdarm, maag en dunne darm. Klachten zijn buikpijn, brandend maagzuur, braken, diarree en vettige, dunne, stinkende ontlasting. Ook kan er een maagbloeding ontstaan met bloed braken of zwarte ontlasting.
• Insulinoom
  Insulinomen maken insuline. Insuline verlaagt het bloedsuiker. Overmatige productie van insuline geeft een sterke daling van het bloedsuiker. Hierdoor ontstaan klachten zoals: zweten en bleek zien, hoofdpijn, trillen, hartkloppingen, angst, zwakte, duizeligheid, honger en verwardheid. Vaak treden deze klachten ’s nachts of in de vroege ochtend op.
• Glucagonoom
  Glucagonomen geven een teveel van het hormoon glucagon. Hierdoor stijgt de concentratie suiker in het bloed. Wanneer dit niet onder controle wordt gebracht kan suikerziekte (diabetes) ontstaan. De klachten van een glucagonoom zijn: dorst, veel en vaak plassen, vermoeidheid, onverklaarbaar gewichtsverlies en wazig zien. Vaak heeft men een rode eczeemachtige uitslag op de benen.
• VIPoom
  Een ViPoom maakt extra veel van de hormoonachtige stof Vasoactive Intestinal Polypeptide (VIP). Klachten die hierbij ontstaan zijn: misselijkheid, braken en grote hoeveelheden waterige diarree.

Een NET in de maag wordt vaak bij toeval ontdekt, omdat dat deze weinig klachten geeft. Er zijn drie typen NET in de maag.

• Type 1
  Bij dit type kunnen meerdere kleine tumoren in de maag ontstaan. Deze tumoren zijn met een kijkonderzoek (endoscopie) zichtbaar als kleine bolletjes onder het slijmvlies van de maag. Omdat het gaat om kleine tumoren geven deze vaak geen klachten.
• Type 2
  Bij dit type is er soms sprake van een erfelijke component (MEN-1-syndroom). Bij type 2 ontstaan in de maag vaak ook meerdere kleine tumoren in bolletjes. De kans op uitzaaiingen bij type 2 is wat groter dan bij type 1.
• Type 3
  Bij dit type ziet de tumor eruit als een grote massa met een zweer. De tumor groeit sneller en is ook vaak veel groter. Door de grootte kan de tumor klachten geven. De klachten kunnen zijn: misselijkheid en een vol gevoel. Door de snelle groei heeft dit type ook vaker uitzaaiingen.

Het operatief verwijderen van de tumor en alle uitzaaiingen geeft de grootste kans op genezing. Een operatie is echter niet altijd mogelijk. Wel kan soms voor een operatie worden gekozen om de klachten te verlichten of om ernstigere klachten te voorkomen, bijvoorbeeld bij een dreigende darmafsluiting.

Wanneer er kleine NET tumoren (type 1 en 2) in de maag worden gevonden, kan de arts deze tijdens een kijkonderzoek (endoscopie) verwijderen. De arts kan instrumenten door de endoscoop opschuiven. Op die manier is het mogelijk om een kleine afwijking in de maag te verwijderen. Bij type 1 met minimale afwijkingen kan worden afgewacht met ingrijpen.

Er zijn verschillende mogelijkheden om de klachten, veroorzaakt door de productie van ‘hormonen’ met medicijnen te remmen.

Voorbeelden van medicijnen die worden toegediend zijn:

• Injecties met octreotide of lanreotide
  Dit zijn medicijnen die lijken op het lichaamseigen hormoon somatostatine. Somatostatine heeft een remmende werking op de afgifte van allerlei hormonen. Door deze remmende werking kunnen klachten, zoals opvliegers en diarree, afnemen.
• Interferon-alpha
  Dit medicijn kan ook worden gegeven om de klachten van een NET te verminderen. Interferon wordt gebruikt wanneer andere therapieën niet mogelijk zijn.
• Chemotherapie
  Alleen bij snelgroeiende NET kan de arts chemotherapie adviseren. Bij langzaam groeiende (de meest voorkomende NET), heeft chemotherapie geen effect. Chemotherapie is een behandeling met kankeremmende medicijnen. Deze medicijnen worden ook wel cytostatica genoemd. Kankerremmende medicijnen zijn medicijnen die de celdeling remmen. Deze medicijnen zijn daarom vooral schadelijk voor cellen die snel delen. Kwaadaardige cellen (kankercellen) delen zich meestal sneller dan gezonde cellen. Chemotherapie is daardoor een geschikte behandeling om kankercellen te ‘vernietigen’.

In 2010 is duidelijk geworden dat ook de zogenaamde doelgerichte therapie een gunstige werking heeft bij patiënten met een NET in de alvleesklier. Doelgerichte medicijnen, zoals sunitinib en everolimus, remmen processen in de (kanker)cel die de doorbloeding, groei en het ontstaan van uitzaaiingen bevorderen.

Bij bestraling wordt gebruikgemaakt van radioactieve straling om tumorcellen te vernietigen. Bij NET wordt bestraling vaak ingezet om de pijn van uitzaaiingen te verminderen.

Wanneer er voldoende radioactiviteit in de tumorcellen wordt opgenomen bij een Octreotidescan of MIBG-scan (zie diagnose), kan men deze radioactieve therapie toepassen. Bij radioactieve therapie maakt men gebruik van radioactief gemerkte stoffen. Deze stoffen geven straling af aan de NET-cellen. Er vindt na toediening van het radioactief gemerkte middel als het ware inwendige bestraling plaats, waardoor de NET-cellen afsterven. Er bestaan verschillende soorten radioactieve therapie. We kennen PRRT (peptide receptor radionuclide therapie) en MIBG therapie.

• RFA (Radio Frequente Ablatie)
  Wanneer er enkele, niet al te grote uitzaaiingen in de lever zitten, kan de arts deze behandelen door radio frequente ablatie (RFA). Bij RFA wordt een naald in de uitzaaiingen gebracht om de cellen te vernietigen door ze te verhitten tot ongeveer 80 graden. Tegen deze temperatuur zijn ze niet bestand, waardoor de cellen afsterven.
• Embolisatie
  Embolisatie kan worden toegepast bij meerdere uitzaaiingen in de lever. Om embolisatie te kunnen toepassen, mag niet meer dan 70% van de lever aangedaan zijn. Embolisatie is het afsluiten van een bloedvat met behulp van kleine plastic bolletjes. Deze bolletjes worden geïnjecteerd in de bloedvaten die een uitzaaiing voorzien van bloed. Bloedtoevoer is essentieel voor de groei van een uitzaaiing. Via het bloed krijgt de uitzaaiing namelijk zuurstof en voedingsstoffen. Door de bloedvaten af te sluiten, wordt de bloedtoevoer geblokkeerd en sterft de uitzaaiing af.