Ontlastingsincontinentie bij kinderen

In het laatste deel van de dikke darm, de endeldarm, wordt ontlasting tijdelijk opgeslagen. Als deze vol is, krijgt je kind een signaal om naar het toilet te gaan, ook wel aandrang genoemd. Op dat moment komt er druk op de anus te staan. De kringspier rond de anus zorgt er normaal voor dat je kind de ontlasting kan ophouden totdat het kind op de wc zit. Ook de bekkenbodemspieren spelen hierbij een belangrijke rol. Deze spieren zitten onder in de buikholte en helpen bij het ophouden van zowel ontlasting als urine.

Bij langdurige verstopping kan dunne ontlasting langs de harde ontlasting in de endeldarm weglekken. Dit wordt overloopdiarree of paradoxale diarree genoemd. Dit is de meest voorkomende oorzaak van ontlastingsverlies bij kinderen.

Als er voortdurend ontlasting in de endeldarm zit, kan het aandranggevoel verminderen. Kinderen hebben dan eigenlijk continu een aandranggevoel. Met als gevolg dat je kind niet meer goed voelt wanneer het naar de wc moet. Ze negeren dan de signalen. Daardoor kan de ontlasting ongemerkt weglekken.

Sommige kinderen herkennen het signaal om naar de wc te gaan niet, of negeren het. Dit kan komen door verstopping, maar ook doordat ze veel prikkels krijgen van buitenaf, zoals televisiekijken of gamen, of doordat ze aan het spelen zijn of in een drukke omgeving zijn. Ze zijn dan zo afgeleid dat ze de aandrang niet bewust opmerken.

Spanning of stress kunnen ook bijdragen aan ontlastingsproblemen. Bijvoorbeeld door ingrijpende gebeurtenissen zoals pesten, een scheiding, problemen op school of het verlies van een dierbare.

Aangeboren erfelijke aandoeningen zijn bijvoorbeeld anusatresie (een afwijking van de anus) en de ziekte van Hirschsprung (problemen met de zenuwen van de darm). Kinderen met deze aandoeningen hebben meestal al in de eerste weken na de geboorte klachten en komen dan snel bij een arts terecht.

De kringspier rond de anus kan beschadigd raken door een operatie, een ongeluk of na seksueel misbruik. Hierdoor kan het moeilijk zijn om de ontlasting op te houden.

Bij sommige neurologische aandoeningen raken de zenuwen die de bekkenbodemspieren en de kringspier aansturen, beschadigd. Dit komt bijvoorbeeld voor bij een open ruggetje (spina bifida).

Chronische darmontsteking komt bijvoorbeeld voor bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa of proctitis. Als het slijmvlies van de endeldarm ontstoken is, wordt het moeilijker om de ontlasting op te houden. Deze aandoeningen komen vooral voor bij oudere kinderen vanaf 15 jaar.

Gezond eten en voldoende bewegen helpen de darmen beter te werken.

• Zorg voor een vezelrijk eetpatroon met voldoende groente, fruit, volkorenproducten en peulvruchten
• Laat je kind genoeg drinken: water, thee en melk zijn goede keuzes
• Bewegen stimuleert de darmen: buitenspelen, fietsen, dansen helpt allemaal.

Voor goede adviezen kan een gespecialiseerd kinderdiëtist hierbij helpen. Via de huisarts kan je om een verwijzing vragen naar een kinderdiëtist.

Poeptraining kan ook helpen. Je helpt je kind leren om regelmatig naar de wc te gaan. Vanaf een leeftijd van vier jaar kan er gestart worden met poeptraining.

• Laat je kind 3 of 4 keer per dag naar de wc te gaan op vaste momenten. Bijvoorbeeld na het ontbijt, na school en na het avondeten. Ook als je kind geen aandrang heeft
• Laat je kind 5 tot 10 minuten proberen om te poepen. Zorg dat je kind goed zit, met de voeten op een krukje bijvoorbeeld. Dat helpt bij het persen.
• Vraag je kind om 5 keer zacht te persen vanuit de buik, even pauze te nemen en daarna nog eens 5 keer persen.
• Blijf rustig bij je kind zitten en maak er een ontspannen moment van. Beloon je kind als het lukt, bijvoorbeeld met een compliment of sticker.
• Lukt het niet? Probeer het later op de dag nog een keer
• Houd in een poepdagboek bij hoe vaak je kind heeft geoefend en gepoept.

Je kan ook een poepdagboek gaan bijhouden. Met een dagboek kan je bijhouden hoe vaak je kind naar de wc gaat om te poepen. Zo kan je bijvoorbeeld ook zien of de poeptraining of een andere behandeling werkt. In het dagboek kan je bijvoorbeeld noteren:

• Of je kind gepoept heeft
• Hoe vaak en hoe de poep eruitzag
• Of er ongelukjes waren (in de broek of een veeg)
• Of je kind (buik)pijn had bij het poepen
• Of je kind medicijnen nam of poeptraining deed en hoe dat gaat

Je kan het dagboek twee weken bijhouden en het daarna bespreken met je (huis)arts.

Als er sprake is van verstopping kan er ook laxeermiddel gegeven worden. Macrogol is het meest geschikt om verstopping te behandelen. Dit middel blijft in de darm en houdt daar vocht vast, waardoor de poep zachter wordt. Wel is het belangrijk om hierbij voldoende te drinken. Het middel moet meestal minstens twee maanden gebruikt worden, soms langer. Dit is veilig. Het maakt de darm niet lui.

Als er geen sprake is van obstipatie, kan een behandeling met loperamide overwogen worden in samenspraak met de behandeld arts. Dit middel vertraagd de beweging van de darm, hierdoor wordt de ontlasting dikker en de aandrang minder.

Een bekkenbodemtherapeut helpt je kind om de spier van de bekkenbodem beter te gebruiken. Deze spieren zijn belangrijk bij het ophouden en loslaten van de ontlasting. Je kind leert bijvoorbeeld het aandranggevoel beter te herkennen, om de bekkenbodemspieren op het juiste moment aan te spannen of juist te ontspannen, hoe het makkelijker zonder pijn kan poepen.

In ernstige gevallen kan darmspoeling een optie zijn. Daarbij wordt water via de anus ingebracht om de endeldarm te legen. Dit voorkomt dat er onverwacht ontlasting weglekt.

Hulpmiddelen als broekluiers of inleggers kunnen tijdelijk een oplossing zijn. Bijvoorbeeld op school of tijdens het buitenspelen. Ze helpen ongelukjes op te vangen en kunnen je kind meer zekerheid geven. Deze producten zijn verkrijgbaar bij de apotheek. De arts of verpleegkundige kan advies geven over welk hulpmiddel geschikt is.

Soms spelen psychische factoren een rol bij ontlastingsproblemen. Een kinderpsycholoog kan helpen als de klachten ontstaan door spanningen, angst of trauma. Of als je kind last heeft van schaamte, onzekerheid of gedragsproblemen door de klachten.

Er zijn psychologen die gespecialiseerd zijn in zindelijkheids- en poepproblemen bij kinderen. De huisarts of poeppoli kan je kind hiernaar doorverwijzen.