Omvang MDL-problematiek bij de huisarts 2023
Vier miljoen Nederlanders waren in 2023 bij de huisarts bekend met een ziekte of klacht aan hun maag, darm, lever, galblaas, slokdarm of alvleesklier.
In 2023 waren er 3.991.100 Nederlanders bekend bij de huisarts met een maag-darm- lever (MDL) aandoening en/of -symptomen, blijkt uit gegevens die door MDL Fonds bij het Nivel zijn opgevraagd. Ongeveer de helft van dit aantal, zo’n 2 miljoen mensen, is bekend met 1 of meerdere MDL-aandoeningen (zie figuur 1).
Bijna 60% van de mensen met MDL-aandoeningen en/of symptomen is vrouw en ruim 40% is man. Bij alle clusters waren er meer vrouwen dan mannen bekend (zie figuur 2). De chronische aandoeningen divertikelziekte, Prikkelbare-darmsyndroom (PDS) en levercirrose kwamen het vaakste voor. De meest voorkomende symptomen zijn verstopping, buikpijn en maagpijn.
| Slokdarm, maag en duodenum | Lever, galblaas/-wegen en alvleesklier | Dunne darm, appendix, dikke darm en anus | Infectieziekten en infestaties van het spijsverteringsstelsel | Symptomen van het spijsverteringsstelsel | |
|---|---|---|---|---|---|
| Vrouwen | 214.500 | 188.400 | 703.500 | 136.400 | 1.544.200 |
| Mannen | 186.600 | 160.000 | 510.400 | 106.600 | 1.004.400 |
| Totaal | 401.000 | 348.500 | 1.213.900 | 243.000 | 2.548.600 |
Omvang MDL-problematiek kinderen bij de huisarts
Van alle MDL-aandoeningen en klachten komen kinderen het vaakst bij de huisarts vanwege de klachten buikpijn en verstopping.
Bij kinderen tussen de 0-4 jaar komen aandoeningen van de slokdarm en maag-darminfecties het meeste voor. Deze aandoeningen komen in deze leeftijdscategorie vaker voor dan bij kinderen tussen de 5-17 jaar (zie figuur 3).
Bij kinderen tussen de 5-17 jaar komt de chronische aandoening divertikelziekte het vaakst voor, gevolgd door cirrose en PDS. Betreft acute aandoeningen komen aambeien het vaakst voor.
Ruim 108.000 personen met MDL-kanker per 1 januari 2023*.
Op 1 januari 2023 was de 10-jaarsprevalentie van alle kankers van de spijsverteringsorganen in totaal 108.991: 60.621 mannen en 48.312 vrouwen. De 10-jaarsprevalentie is het aantal mensen dat in de loop van de tien jaar voorafgaand aan de peildatum (1 januari 2023) kanker heeft gekregen en op de peildatum nog in leven is. De 10-jaarsprevalentie is het hoogst voor dikkedarm- en endeldarmkanker.
* Dit betreft voorlopige cijfers: NKR Cijfers | Prevalentie - Grafiek
Methode
Er is geen uniforme definitie van maag-, darm- en leveraandoeningen. MDL fonds ziet het hele spijsverteringsstelsel als haar werkgebied, waaronder de slokdarm, maag, dunne darm, dikke darm, alvleesklier, lever en galwegen. Voor dit onderzoek over MDL(Maag-, darm- en leverziekten)-aandoeningen en/of symptomen zijn chronische en veel voorkomende aandoeningen van de spijsverteringsorganen geselecteerd, en aandoeningen met een negatieve impact op de kwaliteit van leven. Deze aandoeningen zijn ingedeeld in vijf clusters: drie clusters omvatten de (aandoeningen van) afzonderlijke organen (maag, darmen en lever), één cluster omvat infectieziekten en infestaties (langdurige aanwezigheid van dierlijke parasieten op en in het weefseloppervlak) en er is een cluster met symptomen. De indeling is deels gebaseerd op een clustering van “samenwerkende” organen op volgorde van de spijsverteringsroute en deels op bestaande indelingen (ICPC(International Classification of Primary Care)-1).
Alle gebruikte codes zijn te vinden in het excelbestand MDL-aandoeningen en/of symptomen.
Aandoeningen in/aan de mond en speekselklieren zijn buiten beschouwing gelaten, maar aandoeningen rondom de anus zijn wel meegenomen.
Enkele belangrijke keuzes die zijn gemaakt:
- Aandoeningen worden alleen geïncludeerd bij manifestatie in één van de doelorganen (de ziekte van Pfeiffer bijvoorbeeld niet);
- Aandoeningen aan maag, lever en darmen als gevolg van letsels en uitwendige oorzaken laten we buiten beschouwing;
- Perinatale en congenitale aandoeningen aan maag, lever en darmen laten we buiten beschouwing;
- Endocriene ziekten, voedings- en stofwisselingsstoornissen laten we buiten beschouwing (NB; coeliakie valt hier niet onder)
- Inflammatoire darmziekten (colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn) zijn onder de dikke darm gegroepeerd, hoewel de ziekte van Crohn ook elders in de darmen op kan spelen.
Deze studie is goedgekeurd volgens de governance code van Nivel Zorgregistraties, onder nummer NZR-00324.056.
Het gebruik van gegevens uit elektronische patiëntendossiers, zoals verzameld door Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn, is onder bepaalde voorwaarden toegestaan, zonder dat van iedere afzonderlijke patiënt daarvoor toestemming wordt gevraagd of dat toetsing door een medisch ethische commissie heeft plaatsgevonden (art. 24 UAVG jo art. 9.2 sub j AVG).
