Verklevingen

Wat zijn verklevingen?

Verklevingen zijn littekens aan de binnenkant van het lichaam. Verklevingen zijn meestal gemaakt van bindweefsel: dat zijn groepen cellen die strak tegen elkaar liggen. Omdat ze zo strak tegen elkaar zitten, ontstaan er slierten of vliezen. De littekens kan je vergelijken met een litteken op de huid. Dat ontstaat na een snee of wond. Dat soort littekens kunnen in het lichaam ook ontstaan na een operatie of ontsteking. Binnen in het lichaam zien littekens er wel heel anders uit: ze zijn niet plat zoals op de huid, maar spreiden zich uit naar meerdere kanten. De littekens kunnen vast gaan zitten aan organen of andere weefsels (cellen) die normaal gesproken niet aan elkaar vast zitten.

Het grootste deel van een verkleving is gemaakt van bind- en steunweefsel – hetzelfde dat ook een litteken op de huid stevigheid geeft. Daardoor ontstaan dus strengen of slierten. Maar er kunnen in verklevingen ook andere weefsels groeien, zoals bloedvaten, zenuwen en ontstekingscellen.

Bij verklevingen krijg je niet altijd klachten, maar soms wel. Als mensen last hebben, zitten de klachten vooral bij de dunne darm. De dunne darm van een volwassen persoon is ongeveer vijf meter lang. Voedsel wordt door knijpende bewegingen door de darm heen geduwd. De dunne darm kan soms in de war raken tussen de verklevingen. Dan ontstaat er een afsluiting van de darm. Dat wordt ook wel een strengileus genoemd.

Oorzaken van verklevingen

Buikoperaties zijn de grootste oorzaak van verklevingen. Bijvoorbeeld na een operatie aan de blinde darm, de baarmoeder, of de darmen. Veel mensen in Nederland krijgen in hun leven een operatie aan hun buik. Als iemand geopereerd is, moeten de plekken waar de buik opengemaakt is weer dicht groeien. Daar kunnen dan ook littekens ontstaan. Ook rondom losgemaakte organen kan littekenweefsel ontstaan.

De littekens die verklevingen geven, zijn vaak uitgebreider na een open buikoperatie (waar ze de buik openmaken) dan na een kijkoperatie. Ze komen ook meer voor na een operatie onderin de buik. Operaties in de bovenbuik geven minder vaak klachten van verklevingen.

Het verschilt erg per persoon hoeveel verklevingen er in de buik ontstaan. De verklevingen in de buik zitten vaak vast aan buikwand, dat is de voorkant van de buik, en de dunne darm. Maar ze kunnen ook op andere plekken in de buik voorkomen, bijvoorbeeld bij de dikke darm, de baarmoeder en de eierstokken.

Anders dan een operatie, kunnen verklevingen in de buik ook ontstaan door:

• Ontstekingen in de buik, zoals een buikvliesontsteking.
• Bestraling van kwaadaardige tumoren in de buik, bijvoorbeeld bij baarmoederhalskanker of blaaskanker.
• Endometriose. Endometriose is een aandoening waarbij cellen die een beetje op baarmoederslijmvlies lijken, buiten de baarmoeder op plekken (zoals eierstokken, eileiders, buikvlies, blaas of darmen) aanwezig zijn. Dat kan veel pijn geven als je ongesteld bent.

Klachten bij verklevingen

Bij verklevingen kan je last krijgen van verschillende klachten. De klachten hangen af van de plek van de verklevingen, welke organen bij de verkleving zitten, en van welke cellen het litteken gemaakt is. Soms is het moeilijk te bepalen of een klacht door verklevingen komt, omdat een deel van de klachten ook voorkomen bij veel andere aandoeningen.

De klachten van verklevingen worden ingedeeld in 4 soorten. Ze kunnen alleen voorkomen, of samen:

• Een afsluiting van de darm (strengileus)
• Chronische pijn
• Verminderde vruchtbaarheid (als de verklevingen rond de eierstokken of eileiders zitten)
• Moeilijkheden als de buik opnieuw geopereerd moet worden

Als iemand een strengileus heeft, komt dat vaak door verklevingen. Een ileus is een verstoring in de darm, waardoor voedsel en gassen ophopen in de buik. Bij een strengileus raakt de dunne darm in de war met het littekenweefsel. Daardoor ontstaat plotseling een afsluiting. Door de afsluiting krijg je een opgezette buik, misselijkheid, pijn, en verstopping. In het begin kan je misschien nog wel poepen, omdat de dikke darm niet afgesloten is. Maar daarna kan de ontlasting niet meer je buik uit. Bij een strengileus word je meestal opgenomen in het ziekenhuis. Er is soms een nieuwe operatie nodig om de darm weer los te maken.

Een strengileus is acuut. Dat betekent dat de verstopping plotseling kan ontstaan en opeens klachten geeft. Aan de andere kant kunnen verklevingen ook chronische (blijvende) klachten aan de buik geven. Dat zijn klachten die ook bij andere aandoeningen veel voorkomen, bijvoorbeeld:

• buikpijn
• opgezette buik
• misselijkheid
• diarree
• winderigheid
• verstopping

Verklevingen kunnen bij nieuwe operaties in de buik in de weg zitten. De chirurg moet dan eerst de verklevingen van de vorige operatie losmaken voordat de operatie kan beginnen. Bij ernstige verklevingen kan de operatie dan langer duren. Het geeft ook meer risico op complicaties.

Diagnose van verklevingen

Het is vaak lastig om de diagnose verklevingen te stellen, behalve als de darm afgesloten is door strengileus. De arts kijkt naar je klachten en welke ziektes en klachten je eerder hebt gehad. Soms is het nodig om eerst ook op andere ziektes te testen. Dat hangt af van de klachten die je hebt.

MRI en kijkoperatie

Er zijn ziekenhuizen die gespecialiseerd zijn in (onder andere) verklevingen. Daar kan de arts met een MRI-scan de verklevingen in je buik zien. Die techniek heet cine-MRI en is redelijk nauwkeurig, maar niet in iedere situatie.

Om zeker te weten of je verklevingen hebt, is meestal een kijkoperatie nodig. Het nadeel daarvan is dat door de operatie ook weer nieuwe complicaties of verklevingen kunnen ontstaan. Artsen doen daarom alleen een kijkoperatie om de diagnose te stellen als het écht nodig is. Een kijkoperatie kan ook gebruikt worden om verklevingen te behandelen.

Behandeling van verklevingen

Ziekenhuisopname en operatie

Bij een acute afsluiting van de darm (strengileus) mag je tijdelijk niet eten en drinken. Je krijg dan een infuus voor vocht. De arts plaatst meestal ook een maaghevel. Dat is een slang die via de neus naar de maag gaat. Via de slang kan maagsap afgevoerd worden, zodat de druk in de maag lager wordt. Dat helpt tegen misselijkheid en overgeven. De slang blijft meestal een paar dagen zitten. In die periode eet en drink je dus niet. De arts bepaalt of je kort zonder eten kan, of dat je voedingsstoffen moet krijgen via een infuus.

Meestal is bij een strengileus de maaghevel genoeg, en is een operatie niet nodig. Maar als de darm heel erg in de knel zit dan is een operatie echt nodig. Of als de afsluiting van de darm vaak terugkomt.

De behandeling van andere klachten van verklevingen kan lastig zijn. De enige manier waarop de oorzaak van verklevingen opgelost kan worden, is een (kijk)operatie. De chirurg maakt dan het littekenweefsel los. Zo’n operatie kan helpen bij de klachten, maar een groot nadeel van deze behandeling is dat er bij de (kijk)operatie weer nieuwe verklevingen kunnen ontstaan. Dat is wel af te remmen met een barrièremiddel. Dat middel is een beschermend laagje dat na 1 tot 2 weken afbreekt in het lichaam. Het middel maakt een barrière tussen de losgemaakte verklevingen. Zo gaan de losgemaakte verklevingen minder snel aan elkaar of aan nieuwe wonden kleven.

Door de operatie kunnen ook nog andere complicaties ontstaan. De arts maakt met de patiënt dus een goede afweging van de voor- en nadelen, voordat er een operatie voor de verklevingen komt.

Symptomen behandelen

Soms focust de arts op de klachten verminderen. Bijvoorbeeld met pijnstilling als je veel buikpijn hebt. Bij een gedeelte van de mensen met verklevingen helpen pijnstillers voor zenuwpijn goed. Ook is het erg belangrijk dat je poep soepel blijft en dat je niet verstopt raakt. Je arts kan verschillende laxeermiddelen of vezelzakjes voorschrijven die de ontlasting zacht houden. De plaats van de verklevingen bepaalt welke medicijnen voor jou het beste werken.

Sommige mensen met verklevingen krijgen massages aan de buitenkant van de buik. Dat wordt vooral gedaan door osteopaten en gespecialiseerde fysiotherapeuten. De werking van die behandeling is niet uitgebreid wetenschappelijk onderzocht, maar bij sommige mensen met verklevingen helpt het tegen de klachten. Ga naar een ervaren therapeut voor een veilige behandeling.

Dit kun je zelf doen bij verklevingen

Het is niet bewezen dat je minder klachten hebt door verklevingen als je je voeding aanpast. Er zijn wel mensen met verklevingen die zeggen dat het helpt om bepaalde dingen wel of niet te eten. De klachten kunnen erg verschillen per persoon. Daarom is het een kwestie van proberen wat voor jou werkt, en of het helpt om je voeding aan te passen. Wil je uitproberen wat werkt, en daar een hulp bij gebruiken? MDL Fonds heeft een dagboek waarin je kan bijhouden wat je eet, en welke klachten je hebt. Zo krijg je een idee wat voor jou goed en minder goed werkt. Als je veel verandert in je voeding, overleg dan wel eerst met je arts of diëtist.

Als de dunne darm bijna afgesloten is, kan het helpen om een paar dagen weinig vezels te eten. Dat kan ervoor zorgen dat de darm niet helemaal afgesloten wordt. Maar eet liever niet te lang weinig vezels: die zijn namelijk heel belangrijk voor je gezondheid. Als je tijdelijk minder vezels gaat eten, overleg ook dan eerst met je arts of diëtist.