Een helpende hand van macrofagen bij het behandelen van leverfibrose?

Steeds meer mensen in Nederland, ongeveer 4 miljoen, hebben te veel vet in hun lever (leversteatose). Daardoor kan de lever minder goed werken, en kunnen ontstekingen ontstaan. Uiteindelijk kunnen die ontstekingen leiden tot leverfibrose – littekens in de lever. Omdat klachten pas laat tot uiting komen, weten veel mensen niet dat ze leverfibrose hebben. Pas na lange tijd gaan ze bijvoorbeeld geel zien, of verliezen ze gewicht. Er kan ook kanker ontstaan in de lever. Leverfibrose kan, als het niet behandeld wordt, ook andere gezondheidsrisico’s veroorzaken. Mensen met leverfibrose hebben bijvoorbeeld twee keer zoveel kans op hart- en vaatziekten als gezonde mensen.

Te veel vet in de lever hangt vaak samen met overgewicht. Afvallen kan goed helpen, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Ook kan niet altijd alle schade hersteld worden door af te vallen. Tegelijkertijd zijn er nog niet veel behandelingen tegen leverfibrose. Voor MDL Fonds is duidelijk: er moet meer onderzoek gedaan worden naar hoe mensen met leverfibrose geholpen kunnen worden. Daarom heeft MDL Fonds onderzoeksgeld toegekend aan dr. Sabine Daemen. Zij doet onderzoek naar macrofagen, cellen die deel uitmaken van het immuunsysteem. Tot voor kort werd gedacht dat macrofagen leverfibrose verergeren, omdat ze vaak betrokken zijn bij het onderhouden en verergeren van lokale onstekingen. Maar: dr. Daemen vond in eerdere onderzoeken dat bepaalde soorten macrofagen juist kunnen helpen in het verminderen van littekens in de lever, mogelijk doordat ze stervende cellen opruimen en zo het leverweefsel helpen herstellen.

Cellen in het lichaam, dus ook macrofagen, worden beïnvloed door signalen uit andere weefsels en cellen en bepalen op basis daarvan wat ze moeten doen. Bij bepaalde signalen lijken macrofagen een herstellende functie te krijgen. Het eerste doel van het onderzoek is om uit te zoeken welke soorten macrofagen er aanwezig zijn in de lever van mensen met leverfibrose. Het andere doel is om te onderzoeken welke signalen ervoor zorgen dat macrofagen een herstellende functie gaan uitvoeren, en welke cellen die signalen afgeven. Dr. Daemen kijkt daarvoor in het bijzonder naar één type cel, de fibroblast, waarvan ze verwacht dat die een belangrijke rol speelt.

De onderzoekers gebruiken biopten (kleine stukjes lever) in een kleine groep mensen met leversteatose en/of leverfibrose. Daarin bekijken ze welke macrofagen er aanwezig zijn. De uitkomst van die kleine groep mensen zetten ze daarna uit tegen een grotere populatie, om te verifiëren of de gevonden macrofagen bij meer mensen met leverproblemen voorkomen.

Als de macrofagen duidelijker in beeld zijn gebracht, gaan de onderzoekers de invloed van fibroblasten en andere cellen in kaart brengen. En dus welke signalen een gunstig effect hebben en welke andere cellen die macrofagen ertoe zetten om littekenweefsel op te ruimen. Dat doen ze in vitro (buiten het lichaam, in het laboratorium) door macrofagen en specifieke soorten fibroblasten (hepatische stellaatcellen) en hun interacties in detail te bekijken.

Als we weten welke signalen tot een positieve werking leiden, is de volgende stap om macrofagen bewust deze signalen toe te dienen. Uiteindelijk kan dit wellicht leiden tot een medicijn tegen leverfibrose. Zo ver is het nog niet, maar het onderzoek van dr. Daemen brengt ons wel een stap dichterbij om te begrijpen hoe mensen met leverfibrose beter geholpen kunnen worden.

Meestal zoeken de onderzoekers zelf naar deelnemers. Veel van de onderzoeken in onze database lopen al even, of zijn afgelopen. De onderzoekers hebben dan al genoeg patiënten gevonden voor het onderzoek. Je kan je dan niet meer aanmelden. Is het onderzoek net begonnen en zou je mee willen doen? Dan is ons advies: hou de website van het ziekenhuis of de instelling in de gaten. Of neem contact op met de contactpersoon van het onderzoek. Die gegevens staan vaak op de site van de onderzoeksinstelling.

Wij kunnen je helaas niet in contact brengen met de onderzoekers. Behalve als de onderzoekers dit duidelijk willen. Als dat zo is, dan staat het vermeld in de tekst hierboven.

Wetenschappelijk onderzoek is ingewikkeld en duurt vaak meerdere jaren. Onderzoekers moeten heel precies werken. Alleen dan kunnen ze conclusies trekken. Er bestaan veel verschillende soorten onderzoek. Die hebben allemaal voor- en nadelen. Het ene onderzoek heeft op korte termijn effect voor de patiënt. Het andere onderzoek leert ons vooral meer over hoe het lichaam werkt. Uiteindelijk helpt ieder onderzoek mee om een bepaald onderwerp beter te begrijpen. We hebben veel onderzoeken nodig om te kunnen zeggen dat iets betrouwbaar is. Pas als iets in meerdere onderzoeken wordt gevonden, is het wetenschappelijk bewezen. Daarom duurt het vaak ook lang voordat een nieuwe behandeling of bepaalde medicatie in behandelingen gebuikt kan worden.

In wetenschappelijk onderzoek zijn vaak proefpersonen nodig. Dit zijn gezonde mensen of patiënten die vrijwillig meewerken aan een onderzoek naar nieuwe behandelingen of medicijnen.

Als je meedoet aan een wetenschappelijk onderzoek, kan het zijn dat je een nieuwe behandeling krijgt. Daardoor kan het zijn dat je klachten minder worden, of dat je (sneller) beter wordt. Voor andere mensen is het ook waardevol als je meedoet, omdat een behandeling eerst getest moet zijn voordat andere mensen die kunnen krijgen. Er kunnen ook nadelen zijn aan meedoen aan wetenschappelijk onderzoek. Het kan zijn dat een nieuwe behandeling niet (goed) werkt, of bijwerkingen geeft. Bovendien kost het tijd en moeite.

De Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) zorgt voor de bescherming van mensen die meedoen aan medisch-wetenschappelijk onderzoek. Op de website van CCMO kun je terecht voor alle belangrijke informatie over meedoen aan onderzoek. Op de website van Rijksoverheid kan je ook meer informatie vinden.

Je kan ook je behandelend arts vragen wat er mogelijk is. Misschien zijn er op dit moment onderzoeken naar jouw aandoening. Je arts kan je meer vertellen over meedoen aan wetenschappelijk onderzoek.